Łagodny przerost prostaty

inne określenia

• łagodny rozrost (przerost) stercza
• łagodny rozrost (przerost) gruczołu krokowego
• gruczolak prostaty (stercza)
• BPH – od ang. Benign Prostatic Hyperplasia

• Co to jest łagodny przerost prostaty?
• Jakie są przyczyny łagodnego przerostu prostaty?
• Czynniki sprzyjające
• Jak powstaje gruczolak stercza?
• Występowanie przerostu prostaty
• Następstwa przerostu prostaty i jego przebieg
• Objawy przerostu prostaty
• Jakość życia chorego z przerostem prostaty
• Diagnoza
• Wywiad lekarski
• Badanie fizykalne
• Badania laboratoryjne
• Badania uzupełniające i obrazowe
• Czy mam łagodny przerost prostaty?
• Inne choroby przebiegające z zaburzeniami w oddawaniu moczu
• Kryteria "mierzalne" łagodnego przerostu stercza
• Kryteria kliniczne zaawansowania choroby
• Jak leczyć?
• Baczna obserwacja
• Leczenie farmakologiczne
• Leczenie zabiegowe

Co to jest łagodny przerost prostaty?

Najczęstsza choroba gruczołu krokowego i jedna z najczęstszych chorób mężczyzn po 40 roku życia. Szacuje się, że u ponad połowy mężczyzn po 50. roku życia dochodzi do łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, zaś w wieku lat 80 zmiany o tym charakterze obserwuje się już u ponad 90% mężczyzn.

Istota choroby to powiększenie gruczołu krokowego, które jest przyczyną nasilających się, dokuczliwych dolegliwości w oddawaniu moczu. Z biegiem czasu dochodzi do znacznego upośledzenia jakości życia dotkniętego tymi objawami mężczyzny. Przeszkoda w oddawaniu moczu doprowadzić może do niekorzystnych następstw w obrębie dróg moczowych (głównie pęcherza moczowego i nerek).

Jakie są przyczyny łagodnego przerostu prostaty?

Jak się wydaje, zasadniczymi czynnikami, niezbędnymi do powstania choroby są

• proces starzenia się organizmu męskiego (schorzenie występuje jedynie w populacji starzejących się mężczyzn) oraz
• czynność hormonalna jąder (przerost prostaty nie występuje przy braku męskich hormonów płciowych)

Istotną rolę odgrywają też zaburzenia w równowadze hormonalnej ustroju, do których dochodzi w wieku starszym. Stopniowe wyczerpywanie się czynności hormonalnej jąder powoduje względna przewagę hormonów żeńskich. Te zaś pobudzają rozrost komórek podścieliska. Rozrastające się podścielisko stymuluje z kolei rozrost części gruczołowej. Wynikiem tego wzajemnego oddziaływania jest wzrost masy prostaty czyli jej łagodny przerost.

A zatem, rzec można, łagodny przerost prostaty jest naturalną konsekwencją starzenia się organizmu mężczyzny.

Czynniki sprzyjające

Poza wiekiem i czynnikami hormonalnymi wyróżnia się inne czynniki ryzyka tego schorzenia. Częstość występowania gruczolaka prostaty może być związana z rasą. U mężczyzn rasy czarnej łagodny rozrost występuje częściej niż u mężczyzn rasy białej i o wiele częściej niż u mężczyzn rasy żółtej. Wiąże się to z pewnymi, nie poznanymi jeszcze do końca, czynnikami genetycznymi oraz z dietą. Sposób odżywiania jest bowiem kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym na rozwój choroby. Niektóre produkty, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego, przyspieszają rozwój choroby, inne, głównie roślinne, spowalniają nadmierny rozrost tkanki stercza. O wpływie sposobu odżywiania świadczyć może różnica w zachorowalności pomiędzy Azjatami mieszkającymi w swej ojczyźnie, a tymi, którzy wyemigrowali np. do Stanów Zjednoczonych i przyjęli panujący tam styl życia, łącznie ze sposobem odżywiania.

Jak powstaje gruczolak stercza?

Powiększenie objętości prostaty spowodowane jest wzrostem liczby komórek gruczołowych oraz włókien mięśniowych w jego obrębie. Są to komórki prawidłowe, nie mające charakteru nowotworowego złośliwego. Łagodny rozrost stercza nie jest więc nowotworem złośliwym.
Gruczolak stercza rozrasta się w strefie bezpośrednio otaczającej cewkę moczową. Powiększając się wywiera z jednej strony ucisk na cewkę, z drugiej zaś odpycha na zewnątrz pozostały miąższ prostaty (strefę obwodową), tworząc z niej rozpłaszczoną warstwę tkankową otaczającą gruczolak – tzw. "torebkę chirurgiczną". Ta właśnie obwodowa część prostaty pozostaje po chirurgicznym usunięciu gruczolaka stercza. Ona jest też najczęściej punktem wyjścia raka.

Tak więc, chirurgiczne usunięcie gruczolaka prostaty nie wyklucza możliwości powstania nowotworu złośliwego tego narządu.

Występowanie przerostu prostaty

Wzrastająca częstość występowania łagodnego przerostu stercza związana jest z wydłużaniem się życia mężczyzn. Częstsze rozpoznawanie tej choroby wynika z większej dostępność usług medycznych (m.in. badania przesiewowe), promowania zasad zdrowego życia, wreszcie podniesienia się stopnia świadomości zdrowotnej społeczeństwa.
Międzynarodowe badania epidemiologiczne wykazały, że jedynie 10% mężczyzn w wieku 50 – 80 lat nie ma zaburzeń w oddawaniu moczu, zaś ponad 30% zgłasza występowanie umiarkowanych bądź znacznie nasilonych objawów związanych z łagodnym przerostem gruczołu krokowego. Zapadalność dochodzi do 60% u mężczyzn ponad 70-letnich i do 90% mężczyzn w wieku ponad 80 lat.
W Polsce objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego dotyczą ponad 2 milionów mężczyzn i prowadzą do pogorszenia jakości życia u co najmniej 50% dotkniętych nimi osób.
Do leczenia chirurgicznego z powodu gruczolaka prostaty zakwalifikowanych zostaje niecałe 10% chorych

Następstwa przerostu prostaty i jego przebieg

Powiększająca się prostata wywiera ucisk na cewkę moczową, zwęża jej światło i powoduje utrudnienie oddawania moczu. Występują objawy tzw. przeszkody podpęcherzowej. Pęcherz stara się pokonać tę przeszkodę – jego mięśniowa ściana grubieje, przerasta. Z czasem, w miarę rozwoju choroby te możliwości kompensacyjne pęcherza wyczerpują się – nie może się on całkowicie opróżnić, zalega w nim mocz.. Sprzyja to zakażeniu dróg moczowych oraz powstawaniu kamieni w pęcherzu. Wreszcie utrata kurczliwości ściany pęcherza może doprowadzić do stałego wyciekania moczu z przepełnionego pęcherza.
W przebiegu choroby można wyodrębnić dwa okresy. W pierwszym z nich, występującym już od czwartej dekady życia u prawie wszystkich mężczyzn, stwierdza się początkowo jedynie obecność histologicznych cech łagodnego przerostu prostaty. Zmiany te nasilają się i u ponad połowy mężczyzn doprowadzają do powiększenia gruczołu krokowego, bez objawów klinicznych choroby. Tylko u części z tych mężczyzn dochodzi do wystąpienia drugiego, klinicznego etapu choroby, a więc wystąpienia objawów i zaburzeń w oddawaniu moczu.

Objawy przerostu prostaty

Choroba powoduje rozmaicie nasilone zaburzenia oddawania moczu (mikcji). Te właśnie objawy są dla chorego najbardziej dotkliwe. Występują one pod postacią tzw. objawów "podrażnieniowych" jak i "przeszkodowych" (patrz tabela)

Ciężkość objawów przerostu prostaty nie zawsze koreluje ze stopniem powiększenia gruczołu krokowego (masą gruczolaka).U niektórych chorych gruczoł krokowy jest powiększony nieznacznie, dolegliwości "podrażnieniowe" duże, zaś przeszkoda niewielka. Inni mają bardzo nasilone objawy przy niewielkim gruczolaku i nieznacznym składniku "przeszkodowym", Jeszcze inni prezentują nikłe objawy "podrażnieniowe" przy dużym utrudnieniu odpływu moczu i małym gruczolaku.

Inne dolegliwości, które mogą się pojawić to - bóle okolicy krocza, podbrzusza, spojenia łonowego, jąder. Widoczna domieszka krwi w moczu czyli krwiomocz, stany gorączkowe, bóle brzucha, bóle okolic lędźwiowych, osłabienie, będą wyrazem dołączających się powikłań – zakażenia dróg moczowych, kamicy pęcherza, upośledzenia czynności nerek

Krwiomocz może wystąpić w przebiegu przerostu prostaty, jednakże jego pojawienie się bezwzględnie wymaga ustalenia źródła krwawienia – może nim być, współistniejący z gruczolakiem, nowotwór układu moczowego, najczęściej pęcherza.

W każdym okresie choroby wystąpić może powikłanie – ostre, całkowite zatrzymanie moczu. Jest to stan, w którym przy wypełnionym pęcherzu i uczuciu silnego parcia na mocz niemożliwe jest jego oddanie. Zachodzi wówczas konieczność opróżnienia pęcherza przy pomocy cewnika. (zobacz również: Diagnoza)

Jakość życia chorego z przerostem prostaty

Objawy zaburzeń w oddawaniu moczu w wybitnie niekorzystny sposób wpływają na jakość życia dotkniętych nimi mężczyzn. Chory z przerostem prostaty zmuszony jest często do gruntownej zmiany dotychczasowego trybu życia.
Z powodu naglących parć na mocz i konieczności natychmiastowego jego oddawania ogranicza przyjmowanie płynów, unika wychodzenia z domu lub przebywania w miejscu gdzie nie ma toalety. Obawa przed możliwością "popuszczenia" moczu powoduje unikanie towarzystwa, rezygnację z wielu przyzwyczajeń i hobby (kino, teatr, zebrania, podróże, wycieczki).. Upośledzeniu ulega również życie seksualne mężczyzn cierpiących na przerost prostaty. Obniżona samoocena chorego powoduje spadek poziomu libido, dochodzi do zaburzeń wzwodu i wytrysku. Wszystko to doprowadza do degradacji socjalnej, fizycznej i mentalnej.
Inne objawy towarzyszące przerostowi prostaty, będące wynikiem ewentualnych powikłań choroby pogłębiają te niekorzystne zjawiska.
Dołączający się lęk przed możliwością nowotworu prostaty, dającego podobne objawy, powoduje odkładanie wizyty u lekarza i opóźnia podjęcie leczenia.

Diagnoza

Zasadniczym problemem chorego nie jest samo powiększenie gruczołu krokowego, a głównie jego objawy, a więc uciążliwe zaburzenia w oddawaniu moczu. Lekarz, do którego zgłosi się chory, a zatem zarówno lekarz pierwszego kontaktu jak i specjalista urolog, powinien znać ich charakter, specyfikę i zasady różnicowania z innymi schorzeniami o podobnej symptomatologii.
Postępowanie diagnostyczne, któremu poddany powinien być każdy mężczyzna w wieku powyżej 50 roku życia zgłaszający dolegliwości w oddawaniu moczu zawiera:

• badanie podmiotowe, czyli wywiad lekarski;
• badanie przedmiotowe, czyli fizykalne, chorego;
• badania laboratoryjne;
• badania uzupełniające i obrazowe.

Wywiad lekarski

Wywiad lekarski powinien uwzględniać

• częstość i objętość poszczególnych mikcji (mikcja = akt oddawania moczu)
• ocenę zaburzeń oddawania moczu oraz jakości życia. Bardzo przydatny jest tu kwestionariusz punktowej oceny tych parametrów (I-PSS – ang. International Prostatic Score System). Ułatwia on obiektywizację dolegliwości pacjenta oraz umożliwia ich późniejsze monitorowanie.
• ocenę życia seksualnego pacjenta,

wykluczenie / potwierdzenie epizodów krwiomoczu i zatrzymania moczu.

Badanie fizykalne

Badanie fizykalne uwzględnia badanie palcem przez odbytnicę (badanie per rectum), które umożliwia orientacyjną ocenę wielkości prostaty. W badaniu tym zwraca się uwagę na takie cechy gruczołu krokowego jak: konsystencja, gładkość powierzchni, bolesność oraz ewentualne nieprawidłowości w jego budowie. Gruczolak prostaty charakteryzuje się powiększeniem gruczołu, który jest sprężysty (jak napięty mięsień), gładki, niebolesny, z pogłębionym rowkiem pomiędzy bocznymi płatami. Stwierdzenie w badaniu per rectum nieprawidłowości struktury (nierówność powierzchni, wzmożenie spoistości) może nasuwać podejrzenie raka prostaty i powoduje diagnostykę w tym kierunku. W przypadku stanu zapalnego prostaty gruczoł jest powiększony (obrzęknięty), bolesny i ciastowato miękki.

Badania laboratoryjne

Badania laboratoryjne obejmują:

• badanie ogólne moczu,
• biochemiczne wskaźniki wydolności nerek (stężenie mocznika, kreatyniny w surowicy krwi),
• badanie PSA, czyli stężenie swoistego antygenu sterczowego (Prostate-specific antigen) w surowicy. Wzrost stężenia PSA może sugerować istnienie nowotworu gruczołu krokowego. Trzeba pamiętać, że PSA nie jest znacznikiem swoistym dla raka stercza, a jedynie dla tkanki stercza. Stąd też wzrost stężenia PSA można obserwować w łagodnym przeroście prostaty oraz w jej zapaleniu. Wzrasta również z wiekiem. Wśród mężczyzn, u których PSA L 4 ng/ml, istnieje 10% prawdopodobieństwo istnienia raka, przy PSA 4- 10 ng/ml wynosi ono 25%, zaś przy PSA > 10 ng/ml – ponad 50%. Dane te traktują stężenie PSA jako istotny wskaźnik ryzyka raka prostaty; stąd celowość dokonywania tej oceny u każdego mężczyzny po 50 r. ż. Można w ten sposób dokonać identyfikacji grupy chorych, którym należy wykonać biopsję stercza, a tym samym wykryć wczesne, ograniczone do narządu, skutecznie leczone postaci nowotworu.

Badania uzupełniające i obrazowe

Badania uzupełniające i obrazowe, które pozwalają precyzyjnie ustalić rozpoznanie łagodnego przerostu prostaty:

• USG dróg moczowych, oceniające ich morfologię oraz określające objętość zalegającego po mikcji moczu.
• badanie USG przy użyciu głowicy doodbytniczej (TRUS) – pozwala na precyzyjną diagnostykę zmian i ognisk położonych w głębi gruczołu krokowego z możliwością punkcji, czyli pobrania igłą materiału do badania histologicznego
• uroflowmetria, czyli pomiar siły strumienia moczu, zwany niekiedy pomiarem przepływu cewkowego – ocenia natężenie przepływu moczu w ml/sek. Badanie wykonywane w warunkach wypełnienia pęcherza, w czasie oddawania moczu w ilości co najmniej 150 ml.
• urodynamiczne badanie ciśnieniowo-przepływowe, wykonywane w przypadku wątpliwości co do przyczyny zaburzeń mikcji.

Czy mam łagodny przerost prostaty?

Nie istnieją ścisłe kryteria, pozwalające na rozpoznanie łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Jest to schorzenie, którego wszystkich przyczyn jeszcze nie znamy, choroba "tajemnicza", o chimerycznym, często nieprzewidywalnym przebiegu, związana z okresami niewytłumaczalnych zaostrzeń i samoistnej niekiedy remisji. Jedna z definicji określa łagodny przerost prostaty jako "...niejednorodny zespół chorobowy, na który składają się zarówno objawy i dolegliwości jak i zmiany patologiczne, zaś udział i nasilenie powyższych czynników są u poszczególnych chorych wyrażone w różnym stopniu".
Istnieją jednakże pewne orientacyjne parametry dzięki którym możemy zarówno z duzym prawdopodobieństwem pokusić się o rozpoznanie tej choroby (kryteria "mierzalne"), jak i ocenić stopień jej zaawansowania (kryteria kliniczne zaawansowania). Możemy też, posługując się skalą punktową, zobiektywizować dolegliwości i objawy towarzyszące chorobie.

Inne choroby przebiegające z zaburzeniami w oddawaniu moczu

Należy pamiętać, że dolegliwości, sugerujące możliwość istnienia łagodnego rozrostu prostaty mogą występować również w przebiegu innych chorób

• gruczołu krokowego (rak, zapalenie),
• dolnych dróg moczowych (zapalenie pęcherza, rak pęcherza, zwężenie cewki, dysfunkcja neurogenna pęcherza) czy też
• schorzeń innych układów (cukrzyca, choroby neurologiczne, choroby przysadki, naczyń, nerek, zażywanie leków moczopędnych).

Dlatego u chorych z objawami zaburzeń w oddawaniu moczu należy przeprowadzić odpowiednie badania w celu rozpoznania rzeczywistej przyczyny tych dolegliwości.

Istnieje grupa mężczyzn, u których naturalnym następstwem starzenia się ustroju jest osłabienie siły strumienia moczu oraz zmniejszenie objętości mikcji, przebiegające bez żadnych trudności w opróżnianiu pęcherza i nie związane z przerostem prostaty. Nie wymagają oni oczywiście leczenia urologicznego.

Kryteria "mierzalne" łagodnego przerostu stercza

Jeśli weźmiemy pod uwagę wartości parametrów obiektywnych ("mierzalnych") łagodny rozrost prostaty oznaczać będzie:

• powiększenie prostaty do masy powyżej 20 g,
• osłabienie przepływu cewkowego do wartości Q_max. niższej niż 15 ml/sek.,
• dolegliwości i objawy ze strony dolnych dróg moczowych o nasileniu wyższym niż 7 punktów w skali I-PSS.

(orientacyjnie: 0-7 pkt. = dolegliwości o łagodnym nasileniu, 8-19 pkt. = średnio nasilone, 20-35 pkt. = ciężkie).

Kryteria kliniczne zaawansowania choroby

Stopień klinicznego zaawansowania łagodnego rozrostu BPH można określić biorąc pod uwagę, umownie przyjęte, cztery okresy choroby (patrz tabela ).

Tabela
Okresy zaawansowania klinicznego

LUTS – nasilenie objawów ze strony dolnych dróg moczowych
I-PSS – punktowa ocena objawów BPH i jakości życia
Flow Qm – maksymalny przepływ cewkowy
R_v – zaleganie moczu w pęcherzu po mikcji
g.d.m. – górne drogi moczowe

Jak leczyć?

Leczenie łagodnego przerostu prostaty ma za zadanie

• zniesienie lub redukcję przeszkody podpęcherzowej, jaką stwarza gruczolak prostaty
• wyeliminowanie lub złagodzenie dolegliwości w oddawaniu moczu.

Wybór sposobu leczenia zależy m. in. od tego, jak bardzo objawy choroby zmuszają chorego do zmiany trybu życia , na ile obniżają jakość jego życia. Decyzję co do rodzaju terapii powinien podjąć lekarz wspólnie z pacjentem, po poinformowaniu go o możliwościach różnych form leczenia, ich zaletach i ryzyku ewentualnych powikłań.

Postępowanie lecznicze w stosunku do chorych na łagodny rozrost stercza obejmuje:

• baczną obserwację,
• leczenie farmakologiczne,
• leczenie zabiegowe.

Baczna obserwacja

W odniesieniu do tych mężczyzn, u których przypadkowo stwierdzono powiększenie gruczołu krokowego, a nie odczuwają oni żadnych dolegliwości związanych z oddawaniem moczu można zastosować postępowanie określane często terminem "wyczekująca baczna obserwacja".

Polega ono na udzieleniu pacjentowi wskazówek o charakterze higieniczno-dietetycznym oraz przeprowadzaniu raz na rok badania oceniającego stan jego zdrowia. W zakres takiego "przeglądu" wchodzi – wywiad lekarski, badanie per rectum, USG układu moczowego i gruczołu krokowego, badanie przepływu cewkowego, badanie moczu, stężenie PSA (Prostate-specific antigen) i kreatyniny w surowicy. Postępowanie takie jest uzasadnione również w stosunku do pacjentów w początkowym stadium choroby, którzy mają minimalne dolegliwości, nieznacznie upośledzony przepływ cewkowy (Q_max > 15 ml/sek.) i niewielkie zaleganie moczu w pęcherzu (poniżej 50 ml), a przy tym nie odczuwają potrzeby leczenia.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne łagodnego przerostu prostaty ma zastosowanie w początkowych stadiach choroby, kiedy to zaburzenia w oddawaniu moczu są niewielkie lub średnio nasilone i nie stwierdza się jeszcze wskazań do leczenia zabiegowego. Farmakoterapię podejmuje się również u tych chorych, którzy nie wyrażają zgody na leczenie chirurgiczne oraz u tych, których nie można leczyć operacyjnie z powodu złej kondycji ogólnej.
W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost grupy chorych leczonych farmakologicznie w porównaniu z grupą chorych leczonych zabiegowo. Jest to skutek większej wykrywalności choroby, zastosowania leczenia we wczesnych jej stadiach, włączenia się do leczenia lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej oraz wprowadzenia na rynek szerokiej gamy leków coraz bardziej skutecznych i bezpiecznych.
Leki stosowane w przeroście prostaty powodują zlikwidowanie lub złagodzenie dolegliwości i objawów "podrażnieniowych" oraz znoszą lub redukują objawy "przeszkodowe" – wynikłe z przeszkody w oddawaniu moczu, jaką stanowi powiększony gruczoł krokowy.
Przypuszcza się, że leczenie farmakologiczne zmniejsza również ryzyko wystąpienia całkowitego zatrzymania moczu oraz konieczności leczenia operacyjnego.
Leki stosowane w łagodnym przeroście prostaty należą do następujących grup:

• alfa-blokery,
• leki modyfikujące środowisko hormonalne stercza,
• preparaty pochodzenia roślinnego (fitoterapeutyki)

Alfa-blokery (blokery receptorów alfa-adrenergicznych, alfa-adrenolityki) działają poprzez blokowanie zakończeń nerwowych typu "alfa" (tzw. receptorów alfa). W łagodnym przeroście prostaty receptory te, znajdujące się w dużej ilości w gruczole krokowym, w jego torebce, w dnie (tzw. szyi) pęcherza oraz w cewce, są w stanie stałego pobudzenia. Powoduje to skurcz mięśniówki powyższych elementów, co w rezultacie doprowadza do wzrostu przeszkody w oddawaniu moczu (objawy "przeszkodowe"). Wzmożone napięcie alfa-receptorów jest też przyczyną nadwrażliwości tych okolic, pewnej "przeczulicy", manifestującej się uciążliwymi objawami "podrażnieniowymi".

Zablokowanie receptorów alfa powoduje przede wszystkim znaczne złagodzenie dolegliwości "podrażnieniowych", tych zwykle bardziej uciążliwych dla chorego. Poza tym, leki blokujące receptory alfa, poprzez zniesienie napięcia komórek mięśniowych, powodują rozluźnienie prostaty, szyi pęcherza oraz początkowego odcinka cewki, ułatwiając odpływ moczu z pęcherza.
Chory odczuwa korzystny skutek leczenia preparatami alfa-adrenolitycznymi już po kilku dniach. Działanie uboczne rzadko stanowi problem zmuszający do rezygnacji ze stosowanego leczenia. Leki z grupy alfa-adrenolityków można stosować bez obawy o utratę skuteczności przez wiele lat.
Alfa-blokerami stosowanymi w leczeniu łagodnego przerostu prostaty są preparaty będące pochodnymi alfuzosyny, doksazosyny, tamsulosyny i terazosyny.

Leki zmieniające środowisko hormonalne gruczołu krokowego, zażywane przewlekle, powodują zmniejszenie masy przerośniętej prostaty. Powodują one w ten sposób redukcję przeszkody podpęcherzowej i ułatwiają oddawanie moczu. Najważniejszym preparatem o działaniu hormonalnym jest finasteryd. Lek ten blokuje przemianę testosteronu w aktywną względem prostaty postać – dihydrotestosteron. Niedobór dihydrotestosteronu wpływa na inwolucję (zanik) gruczolaka. Pod wpływem tego leku może dojść do 20-30% zmniejszenia wielkości gruczołu krokowego. Ponieważ finasteryd nie wpływa na zawartość testosteronu w surowicy krwi, nie zaburza bardzo istotnej równowagi androgenowej w organizmie mężczyzny.

Leki roślinne od starożytności stosowane są w leczeniu dolegliwości związanych z oddawaniem moczu. Są one stosunkowo tanie, przynoszą ulgę zwłaszcza w początkowym stadium choroby. Cieszą się w związku z tym znacznym powodzeniem w łagodzeniu dolegliwości związanych z wczesnymi stadiami przerostu prostaty. Popularność zawdzięczają "naturalnemu" pochodzeniu i minimalnej liczbie działań ubocznych Do ich produkcji używane są m. in. następujące surowce: kora śliwy afrykańskiej, owoc palmy amerykańskiej, owoc boczni piłkowanej, korzeń pokrzywy, nasiona dyni, zarodki kukurydzy itp.

Mechanizm działania leków roślinnych zależy od działania poszczególnych składników zawartych w wymienionych surowcach.

Leczenie zabiegowe

Leczenie zabiegowe stosuje się w tych przypadkach, gdzie należy zlikwidować przeszkodę spowodowaną przez powiększoną prostatę, stwarzającą istotne utrudnienie w oddawaniu moczu. Są to zazwyczaj chorzy w III i IV stopniu zaawansowania klinicznego choroby. Bezwzględne wskazania do podjęcia tego typu leczenia będą stanowić:

• powtarzające się epizody zatrzymania moczu,
• nawracające epizody krwiomoczu spowodowanego przerostem prostaty,
• duże uchyłki pęcherza,
• obecność kamieni w pęcherzu moczowym,
• nawroty zakażeń układu moczowego oraz
• objawy niewydolności nerek.

Klasyczne postępowanie zabiegowe polega na usunięciu tkanki gruczolaka jedną z dwóch metod, którymi są:

• operacyjne wyłuszczenie (adenomektomia),
• elektroresekcja przezcewkowa (TURP – ang. transurethral resection of the prostate).

Ta druga, mniej inwazyjna metoda stosowana jest u 70 – 90 % chorych ze wskazaniami do leczenia chirurgicznego. Ostateczny wybór między tymi dwoma sposobami postępowania uzależniony zazwyczaj jest od upodobania i umiejętności chirurga.

Adenomektomia - zabieg polega na wyłuszczeniu palcem gruczolaka w obrębie jego chirurgicznej torebki (warstwy obwodowej stercza). Mocz odprowadzany jest we wczesnym okresie pooperacyjnym cewnikiem wprowadzonym przez cewkę.

Przezcewkowa elektroresekcja (TURP) polega na usunięciu tkanki gruczolaka drogą przez cewkę moczową, przy użyciu resektoskopu (elektroresektora). Zabieg odbywa się pod kontrolą wzroku, przy stałym przepływie płynu płuczącego pęcherz. Wycięte fragmenty tkanki wpadają do pęcherza, skąd wypłukuje się je przez płaszcz przyrządu po zakończeniu zabiegu.
Jednym z możliwych następstw leczenia operacyjnego łagodnego przerostu prostaty (zarówno adenomektomii jak i TURP) jest zaburzenie ejakulacji pod postacią tzw. wytrysku wstecznego (do światła pęcherza). Podczas tych zabiegów dochodzi do trwałej destrukcji dróg nasiennych z następową bezpłodnością. O powyższych konsekwencjach należy chorego poinformować.

W ostatnim okresie wzrasta popularność metod leczenia minimalnie inwazyjnego, opierających się głównie na efekcie termicznego oddziaływania na tkankę gruczolaka. Mniejsza inwazyjność wiąże się jednak z mniejszą skutecznością leczenia i pacjent powinien być o powyższym poinformowany. Do metod leczenia mało inwazyjnego należą:

• laseroterapia – niszczenie tkanki gruczolaka energią generowaną przez laser (najczęściej neodymowo-jagowy – Nd:YAG),
• termoterapia mikrofalowa – metoda powodująca miejscowe przegrzanie tkanki gruczolaka do temperatury ponad 45 stopni poprzez oddziaływanie nań pola elektromagnetycznego,
• śródtkankowa mikrofalowa ablacja igłowa gruczołu krokowego (TUNA, ang. – transurethral needle ablation). w obręb gruczolaka pod kontrolą wzroku wysuwane są i wkłuwane dwie sondy-igły, wokół których powstaje pole elektromagnetyczne powodujące przegrzanie tkanek,

Resekcji tkanki gruczolaka stercza można dokonać również przy użyciu energii świetlnej lasera holmowego (Holmium:YAG laser). Metoda, wprowadzona w roku 1995, pozwala na precyzyjne, przeprowadzone pod kontrolą wzroku, oddzielenie ("wyłuszczenie") gruczolaka od jego torebki chirurgicznej za pomocą wiązki światła laserowego.